Zambiya: Bağımsız haber siteleri baskı altında


2011’deki başkanlık seçim kampanyası sırasında, Vatanseverler Cephesi’nin başındaki muhalefet lideri Michael Sata, seçildiği takdirde Zambiya medyasını hükümet müdahalesinden kurtaracağını vaat etmişti. Bu vaat, sadece üç tane günlük ulusal gazetesi ve küçük ölçekli bir çoğulcu medya geleneği olan bir ülke için oldukça cazipti.Ancak, Sata’nın 2011’in Eylül ayındaki seçim zaferinden beri bu konuda bir gelişme olmadı. Tam aksine, şu anda Zambiyalı yetkililer, gazetecilere karşı bir cadı avı başlatmış durumdalar ve bağımsız gazeteciliğe seri şekilde darbe indiriyorlar.

İnternet sitelerine erişimin engellenmesi ve tutuklamalar

Eski bir söz der ki “vaatler ancak onlara inananlar için bir şey ifade eder”. Zambiya’da son iki ayda yaşananlar bu sözü doğrular nitelikte. Haziran ve Temmuz aylarında yetkililer iki haber sitesinin yayınını durdurdu ve bu siteler için çalıştığı veya onlara bilgi sağladığı düşünülen üç gazeteci tutuklandı.

24 Haziran’da hükümet, kendisine yönelik eleştirilerde bulunan Zambian Watchdog (Zambiya’nın Bekçisi) adlı yabancı merkezli bağımsız haber sitesine erişimi engelledi. Sitenin teknik ekibi, siteyi anında yeni bir alan adına (http://zwd.cums.in) taşıyarak tepki gösterdi ve Reporters Without Borders (Sınır Tanımayan Gazeteciler) sitenin bir ikizini yarattı. Bu önlemlere rağmen Zambian Watchdog Zambiya içinde hâlâ erişime kapalı.
Yetkililer, Zambian Watchdog adlı siteye katkıda bulunduğu düşünülen kişilerden Thomas Zyambo, Clayson Hamasaka ve Wilson Pondamali’yi tutukladı.

  • Hamasaka, müstehcen materyal bulundurmakla suçlanıyor.
  • Zyambo 48 saatlik gözaltı süresinden sonra geçici olarak serbest bırakıldı. İsyan ve “yayınlamak amacıyla isyanı teşvik edici materyal bulundurma” suçlarından yedi yıla kadar hapsi isteniyor.
  • Pondamali, “gizli bir askerî belgeyi kanuna aykırı olarak elinde bulundurmak” suçundan iki yıl hapse mahkûm edilebilir.

16 Haziran’da Zambiya’nın internet âleminden silinme sırası Zambia Reports (Zambiya Raporları) adlı bağımsız haber sitesindeydi. Sitenin çalışanlarına bu son sansür eylemine dair hiçbir açıklama yapılmadı. Siteye erişimin engellenmesini daha da şaşırtıcı kılan şey ise, sitenin 2012’nin Mart ayında bir hükümet üyesinin talebi üzerine, hiçbir yasal yükümlülüğü olmamasına rağmen bir yazıyı silmiş olmasıydı.

Dizginsiz Gözetim

Son zamanlardaki bu tutuklama ve internet sitelerine sansür dalgasıyla, Zambiya’daki yeni müdahaleci gözetim politikası doruk noktasına çıkmıştır.

2012’nin Eylül ayında Zambiya Bilişim ve İletişim Teknolojileri Ajansı(ZICTA), bütün cep telefonu kullanıcılarının operatörlere kayıt yaptırmasını gerektiren bir düzenlemeyi 2009 tarihli Bilişim ve İletişim Teknolojileri Yasası uyarınca uygulamaya koyacağını açıkladı.

Buna göre, artık her kullanıcının ismini, ulusal kayıt kartı ve ehliyet numaralarını (Zambiyalı aboneler için) veya pasaport ve çalışma izni numaralarını (Zambiyalı olmayan aboneler için), posta adresini, e-posta adresini ve SIM seri numarasını bildirmesi gerekiyordu.

Ajans bu uygulamanın tek amacının suçla savaşmak olduğunu söylüyordu; ancak Zambian Watchdog, “Başkanın Ofisi” (OP, Office of the President) olarak da bilinen gizli servisin bu yolla bütün verileri hükümet karşıtlarını tespit etmek amacıyla topladığı konusunda ısrarcıydı.

Yeni gözetim önlemleri cep telefonlarıyla da sınırlı değildi. Şubat ayında Global Voices (Küresel Sesler) adlı sivil toplum örgütü, Zambiya hükümetinin bir internet gözetim ve denetleme sistemi kurmak amacıyla Çinli uzmanlarla çalışmakta olduğunu duyurdu. Örgüt, kimliği açıklanmayan bir Zambian Watchdog üyesinin şu sözlerine yer verdi:


Çalışmalara çoktan başladılar (…) Şebekenin topolojisini çıkartmak için servis sunucularını ziyaret ediyorlar. Bunun ne anlama geldiğini bilmeyenler için şöyle açıklayayım: Dinleme cihazlarını nereye koyacaklarını belirleyebilmek amacıyla ağ mimarisini inceleyip sunucuların nerelerde olduğunu öğrenmeye çalışıyorlar.

Zambia Reports ve Zambian Watchdog sitelerine erişimin engellenmesi, yeni denetim aygıtlarının artık devrede olduğunun açık bir kanıtıdır. Zambian Watchdog internet sitesinin güvenlik uzmanlarından birinin söylediklerine göre, Zambiyalı yetkililerin Derin Paket Denetimi (DPI, Deep Packet Inspection) temelli filtreleme yöntemleri kullandıkları, erişim engelini aşmak için uygulanan yöntemlere verdikleri tepkilerden belliydi:


On iki saatin sonunda, zararlı internet trafiğinin okuyuculardan kaynaklanmadığını, bunun bir okuyucu http://www.zambianwatchdog.com sitesinden içerik talep ettiğinde, aktif olarak ağın içine yerleştirildiğini teyit edebildik. Bu durum ancak DPI teçhizatının Zambiya’daki varlığıyla açıklanabilirdi.

Hükümet ve Medya arasındaki çizginin bulanıklaşması

Gözetim önlemlerine anaakım medyaya uygulanan baskı da eşlik ediyor. Sata başkan olarak atandıktan kısa bir süre sonra, günlük ulusal gazetelerden biri olan The Post için çalışan bir düzine gazeteciye hükümet bünyesinde işler ve o pozisyonlara uygun maaşlar teklif edildi. The Post‘ta çalışan gazetecilerden biri Zambia Reports’a şunları söylemişti:


Korku içinde yaşıyoruz çünkü yaptığımız haberler karşılığında, hükümet içindeki haber kaynaklarımıza hakkımızda rapor veren patronlarımıza bilgi vermeye devam etmeli miyiz bilmiyoruz. Artık çareyi otosansürde buluyoruz; hükümet yetkililerine dokunduğunu anladığımız haberleri anında kendimiz yok ediyoruz.

İki Gönderi

Burada, bir yıl arayla Zambia Reports’ta yayınlanmış iki yazıya yer veriyoruz (PDF formatında ulaşılabilir). İlki, en yakın tarihli olanı. 25 Temmuz 2013’te yayınlanan “Zambiya, İnternet Sitelerine Erişimin Engellenmesinin Durdurulmasını Talep Etti” başlıklı bu yazı, Zambia Reports’un internet sitesine erişimi engelleyen Bilişim Bakanlığı’na cevabı niteliğinde bir açık mektup.

Mektupta bakanlıktan bu engelleme kararını açıklaması isteniyor ve internete uygulanan sansür konusunda bir Ulusal Meclis soruşturması başlatılması için çağrıda bulunuluyor. Bunun yanında Zambia Reports ve erişimi engellenmiş bütün diğer sitelerin tekrar erişime açılması talep ediliyor. Ayrıca, Zambiya’nın internet gözetim sistemi kurmak için Çin’den aldığı yardıma da değiniliyor.

Bu mektubu Zambiyalı yetkililer okuyabilsinler diye burada yayınlıyoruz (çünkü Zambia Reports Zambiya içinde hâlâ erişime kapalı), böylece belki de sadece küçük bir yanlış anlaşılmadan ibaret olan bu sorunu çözebilirler.

25 Temmuz 2012’de yayınlanan “Vatanseverler Cephesi İnternet Medyası ile Yüzleşme Yolunda ” başlıklı ikinci yazıysa, Zambiya’da bilgi edinme özgürlüğünün kısıtlanmasını anlatıyor. Ülkede olacakları doğru tahmin eden yazar makalesini şöyle sonlandırmış:


Ülke nüfusunun yalnızca % 10’u internet kullanıcısıyken, birçok insan, hükümetin bu internet yayınlarını susturarak iktidar partisine muhalif olanları kendilerini ifade edecekleri bir ortamdan mahrum bırakmaya kararlı olduğu konusunda endişeliler.

+

Aa - Aa + Print


zambiareports-25-07-2012.pdf
Description [en]: 
"Patriotic Front Heads Toward Confrontation with Online Media", Zambia Reports, 25/07/2012
PDF Translation [fr]: 
Description [fr]: 
"Le Front Patriotique entre en guerre contre les médias en ligne", Zambia Reports, 25/07/2012
zambiareports-25-07-2013.pdf
Description [en]: 
"Zambia Requested to Stop Blocking Access to Websites", Zambia Reports, 25/07/2013
PDF Translation [fr]: 
Description [fr]: 
"Zambia Reports demande de mettre un terme au blocage des sites internet", Zambia Reports, 25/07/2013